آغاز و پگاه —
رضا در تیر ۱۳۲۸ در شهر اصفهان زاده شد. دوران نوجوانی و جوانیاش با فضای فرهنگی و ادبی غنی این شهر پیوند خورد. او در رشته تاریخ در دانشگاه پهلوی شیراز درس خواند و همزمان به محافل ادبی راه یافت.
فعالیت ادبی جدی او از اواخر دهه ۱۳۴۰ و با انتشار داستانهایی در مجله ادبی معتبر «جُنگ اصفهان» آغاز شد. این دوره، زمان شکلگیری نگاه ادبی و فکری او بود؛ دورهای که در آن داستاننویسی، ترجمه و نقد ادبی بهتدریج به مسیر حرفهای زندگیاش بدل شد. او پس از پایان تحصیل در ایران، برای ادامه تحصیل به کانادا رفت و در دانشگاه کنکوردیای مونترآل رشته ارتباطات را با مدرک کارشناسی ارشد گذراند.
چالش و تکاپو —
فرخفال در دهههای بعد، همزمان با دگرگونیهای بزرگ فرهنگی و اجتماعی ایران و بحرانهای پس از انقلاب، کار ادبی خود را پی گرفت. او در کنار گزیدهکاری در داستاننویسی، به داستان، مقاله و ترجمههای گوناگون پرداخت و در کنار نویسندگی، سالها ویراستار ناشران گوناگون بود.
دقت نظر او در زبان و ساختار نوشتار موجب شد تا از پایهگذاران نخستین انجمن ویراستاران در ایران باشد. در سالهای دههٔ ۱۳۶۰، مجموعه داستان تحسینشدهٔ «آه، استانبول»، اثر شاخص داستانیاش را آفرید. این کتاب نامش را به عنوان نویسندهای با سبک ویژه و تفکری ژرف جا انداخت.
پویش و آفرینش —
فرخفال علاوه بر داستاننویسی، در پهنههای نظریهٔ ادبی، نقد ادبی و پژوهشهای فرهنگی نیز فعالیتهای گستردهای داشته است. آثار داستانی و مقالات تحلیلی او در نشریهها و مجموعههای ادبی گوناگون -در ایران و خارج از کشور- منتشر شدهاند.
از مهمترین کارهای او میتوان به نمونههای زیر اشاره کرد:
- «آه، استانبول» (مجموعه داستان، از مهمترین آثار داستانی دهه ۶۰)
- «جشن جایی دیگر» (مجموعه داستان که سال پیش منتشر شد و نشان از تداوم خلاقیت او دارد)
- «حدیث غربت سعدی» (پژوهش ادبی)
- «زنی، آرایش روزگار؛ در حالات شعری طاهره قرةالعین» (بررسی تاریخی-ادبی)
- برگردانِ «عالیجناب کیشوت» اثر گراهام گرین
- برگردان «یک روز از زندگی ایوان دنیسوویچ» اثر الکساندر سولژنیتسین
- برگردان نقدی بر «سرزمین هرز» اثر تی.اس. الیوت
در سالهای بعد، او کتاب پژوهشی انگلیسی «روایت سعدی از تبعید»[1] را منتشر کرد که نگاهی نو به تجربه تبعید و غربت در آثار سعدی است. او همچنین مجموعه آموزشی زبان فارسی «Persian: Here and Now» را برای آموزش دانشگاهی زبان فارسی تدوین کرد که به عنوان منبع درسی مورد استفاده قرار گرفته است.
گذار و پژواک —
فرخفال پس از مهاجرت به آمریکای شمالی، فعالیت آموزشی خود را در دانشگاهها آغاز و ادامه داد. او پیشتر در دانشگاه مکگیل مونترآل و دانشگاه ویسکانسین تدریس زبان فارسی و ادبیات را بر عهده داشت.
سپس به عنوان مدرس و هماهنگکننده برنامه زبان فارسی در دانشگاه کلرادو بولدر به فعالیت پرداخت و سالها در این سمت مشغول بود. در این دوره تمرکز او بر آموزش زبان فارسی، مطالعات فرهنگی و نظریه ادبی افزایش یافت و تلاش کرد ادبیات فارسی را به شکلی پویا به دانشجویان غیرفارسیزبان معرفی کند. فعالیتهای آموزشی و پژوهشی او موجب شد آثارش در حوزه ادبیات تبعید، فرهنگ ایرانی و آموزش زبان فارسی تأثیرگذار باشد.
رضا فرخفال، داستاننویس، منتقد، نظریهپرداز ادبی و مترجم، نویسندهای است که کیفیت را بر کمیت مرجح دانسته و داستاننویس گزیدهکار و توانایی است. او از اولین مجموعه داستانش «آه، استانبول» تا آخرین اثرش «جشن جایی دیگر»، چندین داستان بهیادماندنی خلق کرده و به گنجینه داستان فارسی افزوده است.
در حیطه نظریه و نقد ادبی، همواره سعی کرده که از دریچه نو و بدیع به موضوع بنگرد و خود را در چارچوبهای مرسوم مقید نکرده است. در نوشتهها و پژوهشهای او، پیوند ادبیات، فرهنگ و تجربه زیسته، تبعید، هویت فرهنگی و زبان، محورهای اصلی تفکر ادبی به شمار میروند.
چهره دیگر او، بهویژه در فضای مجازی و نوشتههای اخیرش، نقدها و حرفهای بیپرده، گاه تند و گزنده او از مسائل روز و تاریخی است. فرخفال با این رویکرد، آب در خوابگه مورچگان میریزد و گاه خشم دیگران را برمیانگیزد، اما او اندیشهٔ مستقل و رک بودن را در جامعهای که شجاعت میطلبد، برگزیده است. نگاه او به ادبیات، نگاهی فرهنگی و تحلیلی است؛ او ادبیات را ابزاری برای فهم تجربه انسانی و حافظه فرهنگی میداند و نوشتههایش، چه در داستان و چه در نقد ادبی، بازتاب همین نگرش است.
[1] Sa’di’s Narrative of Exile ↩