آغاز و پگاه —
غزاله در واپسین روزهای بهمن ۱۳۲۷ در دامان پدری بازرگان و مادری ادیب در مشهد زاده شد؛ درست همان روزی که یک جوان خبرنگار در دانشگاه تهران تپانچهاش را کشید و به شاه جوان کشور شلیک کرد. پس از گرفتن دیپلم از دبیرستان مهستی، در رشتهٔ علوم سیاسی دانشگاه تهران پذیرفته شد. همانجا بود که گرفتار عشق کامران یا مرتضی آوینی شد، ولی این دلدادگی دیری نپایید. سپس برای ادامهٔ تحصیل به فرانسه رفت و آنجا فلسفه و سینما خواند. او که تک فرزند خانواده بود، برای کاهش تنهایی در خانه، از نوجوانی داستان مینوشت و شخصیتهایی میآفرید تا با آنها سرگرم و همسخن باشد.
چالش و تکاپو —
زندگی او با ناآرامیهای درونی و دورههایی از افسردگی همراه بود. تجربهٔ زیست در ایران و خارج از کشور، و مواجهه با فضای فرهنگی و اجتماعی متغیر، بر نگاه او اثر گذاشت.
دوستانش او را شخصیتی پرجنبوجوش اما ناآرام توصیف کردهاند:
جواد مجابی: «غزاله علیزاده یک بازیگر بود. او همه چیز را دست میانداخت و به بازی میگرفت.»
مسعود کیمیایی: «غزاله هرگز آرام نبود، همیشه مرتعش بود.»
بهرام بیضایی: «غزاله با همه چیز شوخی میکرد… این کمک میکرد که اگر افسردگی هم داشت با شوخی از بین میبرد.»
پویش و آفرینش —
غزاله علیزاده نویسندهٔ رمان و داستان کوتاه بود و در سینما نیز فعالیتهایی داشت.
مهمترین اثر او رمان «خانهٔ ادریسیها» است که از برجستهترین رمانهای معاصر فارسی به شمار میآید. آثار او اغلب فضایی نمادین، چندلایه، و آمیخته با واقعیت و خیال دارند.
او دو دختر زلزلهزده را به فرزندی پذیرفته بود. غزاله علیزاده از اعضای فعال کانون نویسندگان ایران و امضاکنندگان نامه اعتراضی به سانسور بود
از دیگر آثار:
دو منظره
سفر ناگذشتنی
شبهای تهران
سبک او ترکیبی از روایت شاعرانه، نگاه فلسفی، و پرداخت دقیق شخصیتهاست.
گذار و پژواک —
رمان «خانهٔ ادریسیها» جایگاه ویژهای در ادبیات معاصر ایران دارد و از آثار ماندگار محسوب میشود.
غزاله علیزاده در ۲۱ اردیبهشت ۱۳۷۵ خود را از درختی در جواهرده رامسر آویخت و درگذشت. بسیاری این کارش را بازتابی از سالها رنج درونی او دانستند. در وصیتنامهاش نوشته بود که به دلیل سرطان خود را میکشد تا مزاحم دیگران نباشد. دخترش میگوید: «جای دارش را بسیار زیبا برگزیده و صحنه را پرداخته بود. مویش با باد بر صورتش ریخته بود و در میان آن درختستان صحنهای عارفانه ساخته بود.»
میراث او در ادبیات فارسی، نگاهی پیچیده، زیباشناسانه، و متفاوت به روایت و انسان است.