شهریار در ۲۶ بهمن، میانهٔ زمستان سال ۱۳۳۵ در شهر شیراز دیده به جهان گشود؛ همان روزهایی که مجلس ایران تازه قانون تشکیل «سازمان اطلاعات و امنیت کشور» (ساواک) را تصویب کرده بود. او در خانواده‌ای برآمده از فرهنگ غنی شیراز رشد یافت و از همان سال‌های آغازین کودکی، در جست‌وجوی کلمه بود؛ چنان‌که در کلاس چهارم دبستان، با کشف لذت نوشتن، آگاهانه تصمیم گرفت مسیر زندگی خود را با ادبیات پیوند بزند.

او برای درک بهتر سازوکارهای جهان، رشته علوم سیاسی را در دانشگاه تهران برگزید و در سال ۱۳۵۹ فارغ‌التحصیل شد. تجربه حضور داوطلبانه در جبهه‌های جنگ ایران و عراق به مدت ۱۸ ماه، نقطه عطفی در زیست او بود؛ جایی که به قول خودش «نوشتن در سایه خمپاره‌ها» را آموخت و با مفهوم عریان مرگ و زندگی آشنا شد. مندنی‌پور پس از سال‌ها فعالیت در قامت کتابدار و مدیر مرکز حافظ‌شناسی، در سال ۱۳۸۵ به‌عنوان نویسنده میهمان به دانشگاه براون آمریکا دعوت شد و از آن زمان تا کنون، زیست حرفه‌ای خود را در فضای دانشگاهی و ادبی ایالات متحده ادامه داده است.

مندنی‌پور از پیشگامان نسل سوم داستان‌نویسی ایران است که با آثاری چون «دل دلدادگی»، «شرق بنفشه» و رمان تحسین‌شده «سانسور یک داستان عاشقانه ایرانی»، مرزهای فرم و زبان را در نوردید. او علاوه بر خلق داستان، در جایگاه یک نظریه‌پرداز ادبی با تالیف «کتاب ارواح شهرزاد»، به واکاوی جادوی روایت پرداخته است. همچنین سردبیری ماهنامه ادبی «عصر پنجشنبه» در شیراز، بخشی از تکاپوی مدنی و فرهنگی او برای احیای فضای نقد و گفتگو در ادبیات معاصر بود.

پژواک آثار مندنی‌پور در جهان، او را به صدایی ماندگار در ادبیات مدرن تبدیل کرده است. منتقدان او را «جادوگر کلمات» می‌نامند که توانسته است استعاره را به سلاحی علیه فراموشی و سانسور تبدیل کند. او معتقد است ادبیات، کیمیای تبدیل واقعیت به کلمه و خلق «واقعیت داستانی» است. میراث او، نه تنها کتاب‌های ترجمه شده‌اش به بیش از ده زبان دنیا، بلکه تربیت نسلی از نویسندگان است که از او آموخته‌اند چگونه می‌توان در میانه سختی‌ها، «مزرعه کوچک گندم خود را در پاییز به درو رساند».